ئێحسان نه‌جه‌فی: تا زام هه‌س، شێعریش هه‌س!

 

 

 

ئه‌شکان میری / صدای آزادی: ئێحسان نه‌جه‌فی، شاعر ناوخاس و بانان‌ڕووشن دیارمانه‌ ک فره‌ ساڵه‌ له‌ ده‌یشته‌ێ شێعر و ئه‌ده‌بیات کوردی له‌ ناوچه‌ێ کرماشان تڵاش که‌ێد و کتاوه‌یل پڕهازێگ له‌ لێ بڵاوه‌و بۊیه‌ و نیشان له‌ یه‌ ده‌ێ ک شاعر زاناێگ له‌ پشت مه‌تنه‌گانێان نیشتێیه‌. ئێحسان له پاێ قڵاقازی تا ئاسمان شێعر کوردی باشووری هاتێه‌ و مایه‌ێ ئمێده‌واری دووداره‌یل فه‌رهه‌نگ کوردییه‌. ئمڕوو له‌ێ وت و وێژه‌ ئه‌ولێا هاودنگیم و له‌ێ ده‌روه‌چه‌و سه‌رێ کیشیمنه‌ دونیای ڕه‌نگین شێعره‌یلێ. ئه‌ولمانا هاوڕێ بوون:

ئێحسان له‌ێ ئه‌وه‌ڵ باسه‌و له‌ باره‌ێ ژیان هونه‌ری خوه‌ێ ئۊشی: «پەنج ساڵان بیم. ماڵمان لە پای قەڵاقازی بی،لە چیابوور کاکی،لە دێکێەیگ لە نزیکی گاوارە ک هەمۊشە وەفر فرەیگ گردیادەی؛ ئەو ساڵە باوگم ئەڕا کار چۊیە بەندەر، وەل داڵگما چیامە نێزەت، من زۊتر وە ئەو دۊیای مناڵەیل وەل ئەلفبێ و کەلیمەیا ئاشنا بیم و کتاو و کەلیمە خوەی بۊیە سەوەو ئییە ک کەمتر مناڵبازەکی بکەم؛ ئیسە زانم ک هەڵەس، تەویسا مناڵ گەمە و مناڵبازەکی خوەی بکەید!

یەکمین جار کەلیمە گونابارم کرد؛ دۊیای ساڵ هات و لە ئەزموون ئمڵا، من وساۊمە لای داڵگموە،هەر کەلیمەیگ ک نەزانستیا من وە دزیوە لە جێ ئەو نۊسیامەی، دو معه‌لم لە شاروە هاتۊن و وساۊنە بان سەرمانوە،شکیانە بان من نەچیا ک توانم بخوەنم و بنۊسم، یەکێگێیان دیەم ک خەریک نۊسانم، هات دەسم گرد و لە کەڵاس(یەکێگ لە وتاقەیل ماڵ میم ماسوومە و مامە وەلی) کردەمە دەیشت.

وەت:”ئی کارە ک تو کەی گوناهە”

ئەو ساڵە وەفر فرەیگ واری،چەن جار گورگ تا پای دەرانەی ماڵەگەمان هات، چەنێگ دووس ئەو دیوارەیلە تواستیام، پان بین و من بێخووف لە پشت پەنجەرەوە تماشای گورگەگان کردیام!

دەوریش بەشێر هاتیا ماڵ باوە فڵامەرز، دەوریش بی و شاعر، لە شانامەی کوردی خوەنیا و لە شێعرەکان خوەی، هەمۊشە چەن دەفتەر وەلیا بی، یە شەو وەت: “رووڵە هەر خەریکی تماشای ناو دەفتەرەگانم کەی، مەگەر زانی لە لێ بخوەنی؟”وەتم: ئا دەوریش زانم، من وەل داڵگما چمە نێزەت.

پەنج ساڵم بی ک یەکمین کەلیمەیل کوردی ک وە رێنۊس فارسی نۊسیاۊن خوەنیم، دەوریش بەشێر چەن گلە بایەم دادە پێم. من هەرمای پەنج ساڵمە، هەر رووژ ئایەمەیل فرەیگ لە لێم جیاوە بن و چن تا لە پای کەیشتییەیل بەندەر، کارگەری بکەن. من پەنج ساڵمە و بێجگە شێعر تا ئیسە هۊچ چشتێگ نەکردمەسە دی ک مناڵییم بلاونێ. لە کەڵاس هەفتوە شێعر ویشم،لە ساڵ هەشتا و سێوە فرەتر و پڕڕەنگتر. تا ئیسە دە کتاو لە من هاتێیەسە چاپ، هەشتێ ئازادە و دوانێ کڵاسیک!

من ئێحسان(ئێسان) نەجەفییم ، پەنج ساڵمە، لە مدرەسە ریازی نیشان مناڵەیل دەم، فرە خوەشمە بایەم تێ و ماڵەیلێگ ک دیوارەگانێیان پانە! ساڵەیل وە دەسەکوومە نۊسان و مینەی کەلیمە کردن لە ناو قسەی کەیوانو و ریچەرمێیەیل، ساڵەیل کووڕ ئەدەبی ژیانەوە و وە دڵەڕپە شێعر خوەنین ،ساڵەیل هەڵسەنگانن و شیوە کردن رستەیل و ساختارەیل زوانی.

سەیرانا و پەریی پەریانی دەساوەی ئەو ساڵەیلەسە،یەکمین شێعرەیل ئازاد من،هەڵبەت ئازاد ک نە، توانم بۊشم شێعرەیلێگ ک هەوڵ دەن تا لە ژێر باڵ دڵەچرچەی شاعر و  کوومەڵگای کوردەوار خوەی وە کەم زان ئەو ساڵەیل کرماشانە ،خوەیان بکیشنە دەر!

لەش ژن لە لێو کانی شوردن/

بردن تا لە سەرئاسوو خاکێ کەن/

لە چووڕە چووڕ گیسێ چەمێگ کەفتە رێ!/

ژن لە دەروەن تینگێ بی/

کانییەیل سەرەوپێوە بین/

چەمێگ کەفتە رێ!/

ژن خوەی خستە ئاوا/

تەواو ئاکواریومەیل لە یەک چەکین/

چەمێگ کەفتە ڕێ!/…

جارجارێگ ئایەم تەنیا یەێ رێ ها لە وەرێ و ناتوانێ ویر لە رێیگ تر بکەید. ئەڕا من سەیرانا و پەریی پەریانی یەکمین رێ و تەنیا رێ بی، کتاوێگ ک 1390هاتە چاپ .

ها پەژارەی کۊیەیگ/

کوچگێگ/

ک لە کەڵەکێگ وەروە بوو!/

ئی کتاوە کوچکێگ بی ک لە کەڵەکێگ وەروە بی،نە کەس ڕەخنە لە لێ گرد و نە وە شێوەی شیرینێگ رەسییە دەس وەردەنگ ئەدەبیات کوردی،هە چۊ ئەو دۊیای کتاوەیلێگ ک لە دنیای ئەدەبیات کوردی رووژهەڵات تییەنە دی!»

 

هه‌ له‌ێ ئه‌وه‌ڵه‌و توام له‌ گرینگی «ناو» کتاوه‌یل بۊشم و بزانم له‌ باوه‌ڕ «ئێحسان نه‌جه‌فی» ئێ باسه‌ چه‌نێ ها له‌ وه‌ر چه‌و؟ ئێ که‌ش له‌ «ناو» کتاوه‌گانێ پرسێار بکه‌م و بزانم چه‌نێگ ئه‌وڵ مێعیاره‌یل ناو ڕیک ئڕاێ کتاوه‌یل، هه‌ڵسه‌نگییه‌ن؟!

وە باوەڕ من، ناو تەنیا بیاوبەسێگە(قەرارداد) ئەڕا چڕین و ئەڕا ئییە ک ئایەمەگان،کتاوەگان،شەقامەگان و … لە یەک بکەیمنوە. ناو تەرک و وەپێکەف خاسە،ئەمانێگان کارگەری فرەیگ لە سەر ماریەت و دەرۊن پرتاڵەگان نەیرێد، واورێز لە بەش ئەدەبیات!

هەر کوومە شێعرێگ دەساوەی ژیان شاعرە لە ساڵێگ یا چەن ساڵ. هەڵوژانن ناو ئەڕا وەسەرهات رووژانەی یەێ ئنسان سەختە،چ بڕەسێدە ئییە ک تو بتواید ناوێگ بووڕیدوە ئەڕا هەست و باوەڕ چەن ساڵەێگ.

ناو کتاو ئادرسێگە و فرە وەخت هۊچ پەیوەندیێگ وەل ئونچ ک لە ناو کتاوەگەێا نۊسیاس نەیرێد، فرە وەخت هەتا کەڵاو نەێدە سەر وەردەنگ و لە هێڵ خەێدەی دەر!

ناو یەکێگ لە کتاوەگانم نامەسە “ناو ئی کتاوە بگووڕنن”، وەردەنگ توانێد خوەێ ناو ئەڕا دەقێگ ک خوەنێد بووڕێدوە. جورێگ ک وەل ناو(دەرۊن) کتاوەگەێا هاوڕەنگ بوود. سادە نییە هاوڕەنگی و یەکیەتیی ناو کتاو و ناو(دەرۊن)کتاو.

من پاوەملم ک ناو ئەڕا کتاوەگانم هەڵوژنم. ئەگەر وە خوەم بۊیاتیا ژمارەێگ کوتیامە بانێیان، کتاو ژمارەی ۱، کتاو ژمارەی۲ و …

لە کوومە شێعر «لێ»  شێعر کوڵێگ نۊسامە ک ویشێد:

ناوت ناپرسم/تا وە ئەو دۊیای ناوەگانت بچڕمەت!

 

ئایا ئۊیه‌نیم بۊشیمن له‌ ئه‌وه‌ڵ‌کتاو تا ئاخرکتاودان، وه‌رده‌نگ له‌ بان ڕه‌یل یه‌ێ ڕه‌واێه‌ت دریژ که‌فتێیه‌سه‌و ڕێ؟ یاگه‌ر هه‌ر کام له‌ کتاوه‌گان، دونیاێ جیاواڕێگ ئڕاێ خوه‌ێان دێرن؟

راس نییە ئەگەر بۊشم جیاوازی فرەیگ ها لە ناو کتاوەگانم، من لە تەمام شێعرەگانم ویر لە یە چشت کەم! تام هەنار، رووژنایی ئاو، گەمەی مناڵەگان، دڵداری، پەژارەیل شەوانە،دەنگ ساز و…

جەهان ئنسان مەگەر جیا لە ئی بەشەیل وردە وردەسە؟ ئیمە ئەڕا بەختەوەری چشتەیل فرەیگ ناتوایم، شادی و ژان ئیمە ها لە ئی بانه‌وە.

«بەو بنیش تا رازان قسە دادەیم» یەکمین جارێگ ک ئی ڕستە ژنەفتم، هاتێ بیس ساڵ لە ئییە ئەو وەر بییه‌؛ ئی ڕستە لە نەزەرما  فرە تەرک هات. لە شوونێ دەس کردمە نۊسان رستەیلێگ وەک ئی رستە. خاس گووش تەکانیام تا بزانم باوەم، دایەم یا ئایەمەیل چوواردەورم چۊ قسە کەن، قسەیلێگ ک وە باوەڕم فرم شیرینێگ داشتن، لە ناو دەفتەرێگا نۊسیامەیان.

زوان کوردی پڕە لە فرمەیل و ساختارەیلێگ ک شاریانەسوە و هەرچێگ خاستر وردوە بیمن فرەتر لە لێیان توانیم بکەیمنە دی.

کار نۊسەر ئافراندن نییە، خاس وردوە بینە. من چشتێگ نەخوڵقانمە، زوان لە ناو خوەی داشتێیەسەیان.

لە ناو فرە لە شێعرەیلم لە کاراکتر هەنار کەڵک وەر گردمە، شێعرەیل فرەیگیچ دێرم ک لە ناویان ناوێگ لە هەنار ناوردمە، ئەمانێگان رەنگ و بوو هەنار ها لە تێیان؛ هەمۊشە هەوڵ دەم لە سەد لاوە تماشای هەر کاراکتر و هەر پرتاڵێگ بکەم. فرە لە قسەیل کریانە، منیچ هەر ئەو قسەیلە کەم، جارجارێگ لە ناو دەرێگ وسمە پاوە و ویشمەی،جارجارێگ پاڵ دەمە سانێگ و ویشمەی.

تەمۊرە، هەنار، پەردە، دیوار و… هەر پرتاڵێگ ک ها لە دەور دەسم، مەیەتم دەن تا من قسەگانم بکەم.

ژیان لە سەرەتا تاگەر سەرئەنجام تەنیا یە رەوایەتە و هەرجار خوەی لە توو شەوی تازەترێگ خەیدە وەر چەو! ئەرکێگ ک ها لە سەر شان ئەدەبیات ئییەسە ک ئەو سۊکەیلە ک لە بناخەی ماریەت و روومەت ئنسان و جەهان شاریانەسوە، ئاشکەرا بکەید و هەر نۊسەرێگ ک ها لە کورورە و خوتورەی ئی مژارا، بێگومان توانێد بەش نادیاریێگ لە زوان بکەیدە دی!

 

ئایا وه‌ێ باوه‌ڕه‌ ڕه‌سینه‌ ک: شاعر پڕهاز باێه‌س شێعرێ له‌ بن شه‌قامه‌یل ناوچه‌یل و نیشتمانه‌یل، ده‌م وه‌ ده‌م بچوود؟! خوه‌دان ئه‌گه‌ر هاوبه‌ش ئێ گه‌په‌ینه‌، تۊیه‌نسینه‌ ئێ ڕێه‌ بگرینه‌ وه‌ر؟ ئه‌ گه‌ر نه‌! گیچه‌ڵه‌یل ئێ کاره‌ ئڕاێ شاعره‌یل کورد باشوور، کامن؟

ئاموزش، ئقتساد، سیاسەت،میدیایل دەنگدار و سەروەخوەی، رەخنەگرەیل پڕهاز،چاپەمەنیەیل دەسڵاتدار و کووڕەیل ئەدەبی و…

تەویسا ئلمانەیل فرەیگ یەکوە بگرن تا شوون‌دەس و کتاو یە نۊسەر بکەفێدە وەر چەو وەردەنگەیل راسکانی ئەدەبیات.

پرسیارەیل کومەڵگا چەس؟ ئایا کومەڵگا خاس زانێد ک هەوەجەی رووح و رەوانێ ها لە چ چشتەیلێگ؟ئایا کومەڵگا ئەڕا لەیەکوەکردن تەرک لە ناشیرین خاس ئاموزش دییە؟ میدیایلێگ ک خەریکن ئەڕا ژیان رێوبان نەنە وەر پای ئنسان، چەن گلەیان میدیای راسکانین و کارگلدەرەگانێیان زانست ئنسان ناسنی بەڵەیانە و لە ژێر هەڵەڵە و هەڕەشە و گوڕەشەی دەسڵاتدارەیل ئقتسادی و سیاسی نییەن؟ئیمە چەن کووڕ و خەڵات ئەدەبی و هونەری دەوڵەمەن و گیاندار دیریم ک بتوانن چووار گلە کتاو خاس وە وەردەنگەیل بناسنن؟

لە هەزار ماشین، هەزار گلە فلەش کوو بکەیدوە، گومان ناکەم بیس گورانیی رەنگین  لە لێیان بکەفێدە دەر، چەن کەس گووش لە دەنگ ئسماعیل سابوور تەکنن و چەن کەس گووش لە دەنگ ناشیرین دیجەی x و دیجەی y ؟، کە کارێیان بییەسە دژمین داین.

ناویشم نۊسەرەیل و شاعرەیل لە ئی ناوە ئەسڵەن تاوانبار نییەن، لە ئینستاگرام  لاپەڕەیگ کەفتۊیە رێ ک هەوڵ دییا ک وە شێوەی زانستی شێعرەیلێگ ک لە ناوچەی ئەدەبیات کوردی خوارین تییەنە دی، شیوە بکەید، وە داخوە کامنتەگان ژێر پۆستەگان خوەنیاید، دۊنیاید ک یەکمین کەسێگ ک وە تونەمەزەوی جواو رەخنەگە داس، شاعر هەر ئەو شێعرەسە.

لە کومەڵگایگ ک نۊسەر و هونەرمەندێ ملە ژێر رەخنەیا نەوەید، ناتوانیم چەوەڕێ بیمن ک خوەراک فەرهەنگیی خاسێگ،بنریەیدە وەر دەس وەردەنگ ئەدەبیات.

چەرخەیگ ک کتاو رەسنێدە دەس وەردەنگ،سەقامدار نییە و من نۊسەریچ قەبوولێ کردمە و لەو دۊروە تەنیا خەریک نۊسانم. توانستیام هەوڵ فرەترێگ بییەم ئەڕا ناساندن شوون‌دەس خوەم و لە زەرفییەتەیل میدیایلێگ ک چەن ساڵێگە هاتنەسە دی، کەڵک وەربگرم، منیش لە نوای بەشێگ لە ئی نوخسانە وەرپرسم.

لەبارەی شێعرەگان من ڕەخنەگرە ئەدەبیاتە ک بایەس نووڕگەی خوەی بۊشێد ک ئایا شێعر من پتانسیل ئییە دێرێ ک وەردەنگ داشتۊ یا نە و ئایا شێعر من توانێد پاشخەوان بەشێگ لە پرسیارەیل راسکانیی کومەڵگا بێیەید یا نە.

 

له‌ ته‌مه‌ن 1390 تا 1402 دوانزه‌ ساڵه‌ خاون کتاو شێعرین!. له‌ «سه‌ێر»انا تا «لێ» دونیاێ شێعردان چه‌نێگ گۊیه‌ڕیاێه‌؟

زانست رەوانناسی ویشێد ک هۊچ کام لە ئیمە، ئایەمەگەی پارەکە نیمن و هۊچ کام لە ئایەمەیل دەور دەسمانیچ، ئەو ئنسان پارەکەینە نییەن و لە ئی گووڕیانەیلە بێگومان نیازەیل ئنسانیچ گووڕیەن و خاستر ئییەسە ک بۊشم کامڵتروە بن.

هەڵبەت فرە لە ئی گووڕیانەیلە، گاهس نەقوومییاۊن و ئیمە لە دریژایی زەمانا هوشیارتروە بۊمن و خاستر ناسۊمنەیان.

گووڕیان مەیەتمان دەید تا سۊکەیل فرەترێگ لە ژیان ئنسان بکەیمنە دی.

شێعر، موسیقی،نان،خوەر و …

ئیانە گشتێیان وە کار چە تییەن ئەگەر نەونە سەوەو ئارامش و شادیی رووح؟

هەستەیل ئنسان دیارن و هەنایگ ئیمە خاستر بناسیمەیان، توانیم خوەراک خاستر و کامڵترێگ ئەڕایان ئامادە بکەیم.

لە ناو شێعرەگان من هەر لە سەرەتا خەم، شادی، گیرستن، خەنین،جەنگ، دڵداری و پرسیارەیل وجوودی و ئەو دۊیای هەستەیل و باوەڕەیل ئنسانی بینە و باسێیان کریاس؛ گاهس هەرچێگ وەرەو نواتر هاتۊم ، ئی باسەیلە کەمێگ کامڵتروە بۊن و فرم و ساختار وە زوان هاوردنێیان ساو فرەترێگ خواردۊ.

شێعر من فرە نەگووڕیاس، شێعر دێرم یە کەلیمەس و شێعریچ دێرم چل لاپەڕەس، هەنایگ خاس وردوە بم دۊنم هەردگێیان قسەیان یەکێگە.حازرم تەمام شێعرەگانم لە ناو بچن، ئەمانێگان بۊنم ک ئایەمەیل شادن و لە دەور دەس یەکان کوو بینە و ساز ژەنن و ئاواز خوەنن.

لە مناڵیما پژرانیام ک هەر ئایەمێگ ک مرێد لە سەر شاخ کۊیەیگ خاکێ کەن، هەرمای ئەڕا خوەم تاریفێگ لە ئییە خاستر ئەڕا مەرگ و نەوین نەکردمەسە دی. من شێوەی قسە کردنم و دەیشت و دەرۊنم گووڕیاس ئەمانێگان هەرمای پەنج ساڵمە.

ئەگەر لە مەدرەسە وە زوان داڵگی دەرس بخوەنیام و وە شێوەی زانستی وەل زوانا ئاشنا بیاتام، بێگومان خاستر توانستیام بنۊسم. بەش فرەیگ لە هاز ئەدەبیی ئیمە لە شوون تەقالا ئەڕا وە دی کردن زەرفییەتەیل زوانی، لە ناو چییە و هەر ئیسەیچە خەریکە لە ناو چوود. ناتوانم ناو ئی پروسە بنەمە گووڕیان.

ئەڕا گووڕیان تەویسا ئیمە وەل پرسیارەیل ئنسان جەهانیا(ئی پرسیارەیلە تازە نییەن ئەمانێگ کامڵترن) پەیوەندی بگریم و ئی مژارە ناقوومییەید مەگەر ئییە  ک نۊسەر کورد لە ئامرازەیلێگ ک نیازە کەڵک وەر بگرێد، ئامرازێگ چۊ زوان ئنگلیسی ک زوانێگە جەهانی.

 

به‌ش گرینگێگ له‌ شێعره‌گاندان «کڵاسیکه‌». به‌ش فره‌تریش له‌ ده‌روه‌چه‌یل «ئازاد»ه‌و وه‌ دونیا نووڕسینه‌. ئێ چۊنه‌ نووڕین ک هه‌ێمان ئیمه‌ وه‌ شێعر کڵاسیک هه‌وه‌جه‌ دێریمن؟

گەورەترین بەش ئەدەبیات ویەردەی ئیمە، شێعر کڵاسیکە ک وە ئەدەبیات گورانی ناسیمنەی. ئی ئەدەبیاتە توانستێیە شەرت وجوودی خوەی وە جا بارێد و لە دریژایی دیرووکا زوان و ئەندیشەی کوردی تا هەد فرەیگ بپارێزنێد.

شێوەیل معماری، شێوەیل فیلم سازی، دیزاین ناو ماڵەگان، شێوەی دڵنگ پووشان ئایەمەگان و… گشتێیان گووڕیانە و لوایلوو نیازەیل بەشەر هاتنەسە نوا. بێگومان شێعریش جیا لە ئی گەپە نییە.

لە دە کتاوێگ ک من نۊسامە، تەنیا دوانێ شێعر کڵاسیکە، ئەویش وە ئی مدووەسە ک تواستمە تەجربەیگیش لە ئی شکل شێعریە داشتۊم. شێعرەیلێگ ک زیاتر موسیقی لە بانێیان کارگەری داشتێیە تا پرسیارەیل ئنسان ئێمڕوو. گشتێیان وە شێوەی هجایی نۊسیانە ئەڕا ک من لە وەزن عەروزی هۊچ نازانم. قافیە و عەروز لە فرە جا بەنگەیگه لە نوای فڕین ئەندیشە. مەبەستم ئییە نییە ک شێعرەیل کڵاسیک لە ئەندیشە چووڵن، ئەمانێگان لە دنیای ئێمروو ناتوانن وە تەنیایی پاشخەوان نیازەیل ئنسان بێیەن و تین دڵ بشکنن.

شێوەی یەکوە گردن کەلیمەگان و موسیقیێگ ک لە شێعر کڵاسیک هەس توانێد بەشێگ لە ئارخای نیاز موسیقایی ئنسان بگرێدە مل.

ئەگەر کومەڵگا فرەتر وە ئەدەبیات کڵاسیک مەیلەوارە یە مدووێ ئییەسە ک شێعر ئازاد ئەو تریبونە ک بایەس لە ئختیارێ نەویە و نەتوانستێیە خاس خوەی بناسنێد و شیوە بکەید.

مدوو تر ک تەویسا ئاماژە وە پێ بکریەید ئییەسە ک لە وڵاتەیل جەهان سێیم ئنسان ئێمڕوو فرە نەتوانستێیە لە خوەی بنۊسێد و وتەی ئنسان وەر لە دنیای مۆدڕن و پۆست مۆدڕن، دژەنەوە کردیە و  هەرمای خەریکە دریژێوە کەید.

وە راس ک لە خوەد نۊسان کار سادەیگ نییە و ئامرازەیل تایبەتیی خوەی تواید.

 

زانم ک فره‌ له‌ شاعره‌یل ناوچه‌ێ کرماشان و ئیڵام وه‌ قه‌د کاره‌یل هونه‌ریێان له‌ دونیاێ ڕه‌سانه‌ «دیده‌» نیه‌ون. له‌و لایشه‌و هۊرده‌و بۊمن، فره‌ که‌س فره‌تر له‌ هونه‌رێان هانه‌ وه‌ر چه‌و. ریباندان ئڕا یه‌ گ هه‌ر که‌س له‌ شوون خوه‌ێ بۊنییه‌ێ،چوه‌س؟

هەنایگ فرە لە میدیایل دنیا تەقالایان ئییەسە ک وەردەنگ سادە پەسەن بوود و خاس ویر لە هەڕاقیی هەوەجەیل و ئەندیشەیل ئنسانی نەکەید و لە مەدرەسەگان لە جێ ئییە ک شێوەی ویر کردن نیشان مناڵەیل بێیەن، وەل چووارچووەیل تەنگا خەڵەتننەیان، ئیمە ناتوانیم چەوەڕێی ئییە بیمن ک چشتێگ لە سەر شوون خوەی بوود و وەردەنگ ئەدەبیات راسکانی و دروکانی لە یەک بکەیدوە.

میدیایلێگ وەک ئینستاگرام یەکسان ساز فەرهەنگین و هەوڵ دەن تا رفت و گفت ئایەمەگان شێوەی یەک بگرن و ژیان ئایەمەیل جیاوازیی فرەیگ وەل یەکا نەیاشتۊ.

دیارە ک لە ئی ناوە هەرچێگ سەواد میدیایی و ئەدەبی کومەڵگا فرەتر بوود و پێوەر دیاریی خوەی ئەڕا هەڵسەنگانن داشتۊ،خاستر توانێد بوڕێدوە ک چ مژارێگ لە وەر چەو بوود و کام موسیقی و کام شێعر فرەتر بژنەفییەید.

تەویسا نۊسەر و شاعریش بزانێد ک چووارچووەیل لە وەر چەو خستن کاڵا لە جەهان ئێمروو چەس و وە خاسترین لەون کاڵای ئەدەبیی خوەی بڕەسنێدە دەس وەردەنگ.

وە راس ک ئنسان جەهان سێیم، ئەوقەرە گیروودەی گیچەڵەیل سیاسی و ئقتسادیە ک هەنایگ چوودە دیار خوەراک فەرهەنگی دی هازێگ لە تێ نەمەندێیە و خوەشێ تێ چشتێگ بۊنێد یا بژنەفێد ک نیازێگ و شیوە کردن و تاوتۊ کردن نەێاشتۊ.

بانان شێعر چۊن دۊنین؟ ئایا هه‌ێمان هونه‌ر باڵابه‌رزێگه‌ له‌ ناو هونه‌ره‌یل؟ یاگه‌ر یه‌یشه‌ وه‌ره‌ وه‌ره‌ له‌ «ئه‌وله‌وییه‌ت» که‌فتێیه‌؟

ئایا رووژێگ رەسێد ک بەشەر پاشخەوان تەمام پرسیارەگانێ بکەیدە دی؟ بێگومان نازانمەیل فرەیگ هەمۊشە لە نوای بەشەر راسوە بن و قەوی گرن و وە شێوەی پەژارەیل شەوانە خوەیان نیشان دەن. بێجگە هونەر و فەلسەفە تا ئیسە هۊچە ژێر سارێژ کردن زامەیلێگ ک ئی نازانمەیلە خەنە قەی رووح و رەوان ئنسان نەچییە.

گووڕانکاریی سرووشت،جۆقرافیای سیاسیی، ئاوهەوا ، ژینگە و …

کاردانەوەی(واکنش) هونەرمەند لە نوای ئی هەمکە گووڕیانە چەس؟ ئایا هونەرمەند توانێد بێدەنگ بنیشێد؟

دیارە ک نە. هوش مەسنووعی هاتێیە و ئیمە دی یە بانان نەیریم ک چەن بانان وەل یەکا توانێد بقوومیەید. کووچ ها لە وەر ئنسان بانان ، نە کووچ شار وە شار ک کووچ سەیارە وە سەیارە. لە هانە جەهانێگ نە تەنیا هونەر لە ناو ناچوود ک ئەرکەیل سەنگینترێگ کەفێدە سەر شانێ.

شێعر سارێژکەرە و تا زام هەس شێعریچ هەس. بان و خوار هەر بییە و هەر هەس، لە دەورەیگ دۊنید شێعر و ئەدەبیات پڕڕەنگ بییە و لە دەورەێگ کەمڕەنگ. دوێس ساڵ وەر لە ئییە پۆل دلاروش وێنەکیش گەورای فەرانسە ویشێد:”وێنە‌کاری مردێیە” ئەمانێگان هەرمای وێنەکاری یەکێگ لە هونەرەیل ئاوانگاردە لە دنیا.

گرینگترین ئامانجدان له‌ دونیاێ شێعر چ چشته‌یلێگن؟

یەکێگ لە رەخنەگرەیل لە بارەی بالزاک نۊسەر گەورای فەرانسە ویشێد:” بالزاک سەدان لاپەڕە سییەوە کرد تا بالزاک کردە دی”

وە راس یەکمین ئامانجم لە ئەدەبیات ئییەسە ک خوەم بکەمە دی و بتوانم وەردەنگەیل وەل بەشێگ لە ئەزموونەیل دەرۊنیما هاوبەش بکەم.

دارەیل و سانەیل هەر وڵاتێگ راوێژەیلێگ کەن و هانە پەژارەیلێگا ،ک تەنیا وە زوان ئەو وڵاتە توانید باس لە سەرێیان بکەید. ئیمە زوان دارەیلیم ئەڕا نۊسان لەبارەی شەریف باجوەر(باڵ وڵاوە کردنە/لە نوای شەرارەی ئاگر خوەر/دارەگان شەریفن/شەریف!/)

زوان سانەیلیم ئەڕا دەرچین لە چووارچووەیلێگ ک سرووشتی نییەن(تا سان هەس/ئی نیمکەتەیلە لاوەن/هۊچ سانێگ/وە من ناویشێد/رۊ لە کوورە بنیشم!/)

زوان سرووشتیم ئەڕا خوڕین لە مل وژپەرەستیی ئنسان(ئاگر مەنەنە جاڕەیلوە/ژنێگ ک بەیان/شەویی زەردێگ لە وەر/ئەڕا ماچ کردن روومەت پان خوەر/لە ماڵ دەیدە دەر/دەم‌ئێوارە/شەکەت و ئامووش/سەرد و سیاپووش/سەرەو ماڵوە بوود/ لە کەنۊیەیل لێوێ/هەسەڵ تاڵوە بوود/ئاگر مەنەنە جاڕەیلوە!/)

چ گه‌پێگ خوه‌شد هات له‌ێ وت و وێژه‌ بۊشییه‌ێد و نه‌وه‌تیا؟

گەپێگ تر نییە . سپاس لە ئیوە و وەرپرسەیل هەفتەنامەی دەنگ ئازادی ک هەوڵ دەن تا تریبونێگ بن ئەڕا ئەدەبیات کوردی خوارین.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *